Urr
15
26
Idazle eta politikari bilbotarra, 1879ko urriaren 15ean jaio zen Tomas Meabe: giro abertzalean hazia, sozialista, gazte hila, gizonaren alde paratutakoa… ez da harritzekoa haren lanaren itzultzailea Gabriel Aresti izatea. Kriselurekin editatu eta argitaratu zuen 1968an Hamalau alegia, euskaraz ez ezik, gaztelaniaz, galegoz eta katalanez, liburu berezi eta apainean. Meabek idatzitakoetatik batzuk, alegiotan ezagutuko ditugu piztia gaiztoak eta piztia onak, noski. Baina batez ere militaristak eta aberats okituak ezagutuko ditugu, gizakia zapaltzen duten indar ilun horiek. Eta pobreak, eta langile xumeak, eta ume dohakabekoak. Gure eskoletan derrigorrezko irakurketa izan behar lukeen liburua, ederra bezain menostua. 1960ko Olerti-n Juan San Martin-ek ere euskaratua zuen alegia horietarik bat.
Urr
09
26
Azken hamarkadetako poeta ingeles gailenetakoa, saiakeragile bikaina, 2026ko Nobel saria jaso du Anne Carson kanadarrak. Helenista handia, tradizio klasikoarekiko elkarrizketan egungo literatura ausart eta ederra sortu du. Euskaraz irakurri ahal da: duela bi urte, Literatura Unibertsala bildumaren baitan, Gorriren autobiografia: Nobela bat olerki lerrotan (Igela, 2024) euskaratu zuen Joxe Mari Berasategik. 2024an bertan, Egan aldizkarian, Izaskun Etxebeste Zubizarretak Carsonen Glass, Irony and God liburuko Kristalezko saiakera poema narratibo luzea itzuli eta plazaratu zituen, hemen irakur ditzakezunak.
Urr
08
26
Duela 25 urte hil zen, 2001eko urriaren 8an, sortzez Alexandre Biyidi-Awala eta idaztez Mongo Beti izan zena. Parisko Sorbonan ikasi zuen, Afrika frankofonoaren eliteek ohi bezala. Kamerunera itzulirik nobelagintzari ekin zion. Le Pauvre Christ De Bomba (1956), Frantzia kolonialaren eta Eliza katolikoaren bortizkerien salaketa da, kritikaren erregarria areagotu egiten duen umore zorrotzean. Maisulantzat hartu zuten metropoliko literatur zirkuluek eta ikono bat bihurtu zen Mongo Beti. Independentziaren osteko neokolonialismoarekin kritiko, erbesteratu beharra ekarri zion, eta Frantzian jardun zuen irakasle 30 urtez. Hainbat eleberri eta saiakera idatzi zituen, besteak beste Dictionnaire de la Negritude (1989). Koldo Izagirrek euskaratutako bost sarrera interesgarri eskaintzen dizkizuegu.
Urr
01
26
Urriaren 1ean argitaratzen hasi ziren, aldizkarietan eta atalka, XIX. mendeko bi eleberri ezagunenetakoak, literatura unibertsaleko gailurretan daudenak biak. Duela 170 urte argitaratu zen Madame Bovary-ren lehen atala, 1856ko urrian, Revue de Paris aldizkarian. Urritik abendura bitartean kaleratu zen aldizkarian, eta hurrengo urtean liburu moduan, eta argitaratu eta berehala jaso zuen Gustave Flaubertek prokuradore nagusiaren salaketa, immoralitate eta obszenitateagatik. Euskarari Patxi Apalategik ekarri zion eta Literatura Unibertsala bilduman plazartu (Ibaizabal, 1993). Epaitegietako zalapartarik gabe, baina oihartzun ikaragarriz, 25 urte geroago, 1881eko urriaren lehenean argitaratu zen Robert Louis Stevenson eskoziarraren Altxor uhartea-ren lehen atala, Young Folks aldizkarian. Liburu gisa handik bi urtera eman zuten, eta euskaraz Literatura Unibertsala bilduman agertu zen, 1991n, Maria Garikanok euskaratua. Lehenago Xabier Etxanizek ere euskaratua zuen, eta Elkar argitaletxearekin plazaratu 1985ean, eta Iñaki Mendigurenek ere bai 1994an, Elkar argitaletxean hau ere.
