Nobelak (Ehiztari bakarti bat da bihotza, 1940; Begi urrekara bateko errainuak, 1941), ipuinak (Kafe tristearen balada, Pasazaite 2020, ipuin–bilduma euskaraz irakur liteke), antzerki obrak eta poesia idatzi zituen Carson McCullers-ek. Zorrotz ebakitzen duten bizitzaren ertzek zehakatzen dute bere literatura, bere bizitza zeharkatu zuten bezalaxe. Zortzi poema ekarri dizkio euskarari Izaskun Etxebeste Zubizarretak, orain eskaintzen dizkizuegunak.
Euskarazko hitzak askatzen, esaldietan dantza arazten, olerki eta bertsotan loratzen, film eta antzerkietan irudiztatzen, ipuin, nobela eta gogoetetan besarkatzen, edota kantuetan xaramelatzen ditugunean; euskaraz hitz egin eta sortzen, irakurtzen eta entzuten, zabaltzen eta berri ematen dugularik, gure territorio libre bakarra libreago egiten baitugu, eta gure herria biziago, zerbait eta norbait baikara.
Leturiaren egunkari ezkutua, Txillardegiren lehen nobela, 1957an Euskaltzaindiaren ardurapean, «Len eta orain» sortan argitaratu zenean, etapa berri bat hasi zen euskal-nobelagintzan. Horrela abiatzen du Leturiaren egunkari ezkutua aztertuz, Ibon Sarasolak 1975. urtean Kriselu argitaletxean plazaratutako Txillardegi eta Saizarbitoriaren nobelagintza saiakera liburuko lehen kapituluko atala, Leturiaren egunkari ezkutuari eskainia.
Txillardegi eta Saizarbitoriaren lanei buruz idatzi zuen Sarasolak, “bi autoreok hautatu ditut nere ustez ziklo bat hersten eta beste bat irekitzen duten bi pauso dezisiboak direlako gerraondoko euskal nobelagintzan“. (gehiago…)
Allen Ginsberg Estatu Batuetako poeta 1926ko ekainaren 3an jaio zen. Mendeurrena gogoratzeko, Harkaitz Canok euskarari ekarritako Ulua dakargu berriz memoriara,
1956an City Lights argitaletxeak plazaratu zuen Howleta beste poema batzuk bilduma, aurreko urtean Allen Ginsberg-ek jendaurrean irakurritako poema luzea. AEBko Administrazioak edizioaren zati bat bahitu zuen obszenitatea egotzita, eta auzitara ere eraman zituzten egilea eta editorea. San Franciscoko Six Galleryko lehen irakurraldiaren urteurrenaren karietara, 2005eko udazkenean, Susa argitaletxeak Ulua plazaratu zuen, Harkaitz Canok euskaratu eta bere ahotsez Xerezaderen artxiboa izeneko podcastean irakurria.