Urt
30
26
Diru truk itzala saldu zuen Schlemihl da Adelbert von Chamisso idazlearen lanik ezaguneneneko protagonista: Peter Schlemihl-en istorio miresgarria. Osorik irakur daiteke Anton Garikanok 1995ean itzulitako eleberria. Urtarrilaren 30 batez jaiotako idazle eta botanikaria bestela da ezaguna gurean: 1829ko Des Basken Etchehons Klage poema. Donapaleuko tribunalaren aurrean Pierre Topet Etxahun epaitua izan zenean, Mündian malerusik frantsesez ezartzeko eskatu omen zion Deffis jujeak Salaberri deiturako bati, eta Chamissok kasua eta kantua irakurririk idatzi zuen alemanez bere poema. Lehenik Polikarpo Iraizozek (1935), gero Joseba Sarrionandiak (1980) eta azkenik Kaekusek (1984) itzuli dute euskarara: Etxahun euskaldunaren arrangura edo Etxahun euskaldunaren deitorea.
Abe
25
25
1943ko Eguberri egunez jaio zen Vassilis Alexakis idazlea, Atenasen. Unibertsitate ikasketak egitera Frantziara jo zuen eta han egin bere bizitzaren zati handi bat. Eleberri eta ipuin askoren egilea, ironia samur batez janzten zituena bere lanak; eta hala frantsesez nola grezieraz idazten zuen. Bere ipuin ezagunetako bat ekarri zuen euskarara Beñat Oihartzabalek, eta Maiatz aldizkarian argitara eman. Hemen duzue Aita.
Ots
10
25
Gaur egun munduaren zati handi batentzat amesgaiztoa haizatzen den lurraldean amets amerikarra zen boladako XX. mendearen erdialdean, eta hain zuzen sistema honekiko begiratu kritikoa zekarren Saltzaile baten heriotza antzezlanarekin lortu zuen Arthur Miller idazleak sona handia. XX. mendeko antzerkigintzan erreferentea den autorea, pertsonaia mediatikoa, ezkerreko ideologiarekin konprometitua, 20 urte dira otsailaren 10ean Miller hil zela. Bere obra nagusia, hemen irakur daitekeena, Xabier Galarretak ekarri zion euskarari.
Ira
12
24
Nafarroako euskaltasunaren bultzatzaile handi bat izan zen Fermin Irigarai Larreko. Auriztarra, mediku lanetara ikastoki izandako Madrildik Nafarroara itzuli zenean arrapiztu zitzaion euskara lantzearen harra, eta beste zenbait eragiletza lanez gain, artikulugintzan egin zuen ekarpen handia garaiko agerkarietan. Libururik argitaratu ez bazuen ere, Sendoa argitaletxeak bi liburuetan bildu zituen haietako hainbat, Klasikoen Gordailuan irakur daitezkeen Lekukotasuna eta Nafarroatik. Duela 75 urte hil zen, 1949ko irailaren 3an.
Ira
12
24
Joan den abuztuaren 12an 100 urte beteko zituzkeen Xabier Gereñok. Lehenagotik ere narrazio eta nobelak idatzitakoa, online daukagun Hiltzaile baten bila eleberriarekin, 1975ean, abiapuntua jarri zion gure literatura industrialari, genero beltzean, Jurgi kapitainaren abenturekin. Liburu xaloak, ez edukian ez idazkeran tolesturarik daukatenak, 30etik gora idatzi zituen 1990era bitarte. 1977an argitaratutako Espioitza, Gudari bat eta Iruneako asasinatzea ere irakurgai dauzkazu, eta baita Estalki zuriaren misterioa ipuina ere. XXI. mendean antzerki-lanak idazteari berrekin zion —80etako hasierakoak baditu batzuk—, testu mordoa osatuz (eta taularatuz azken urteetan bizi izan zen egoitzan). Ganbila.eus-en daukazu haietarik bat: Euskal ikastola.
Eka
12
24
Itxaro Borda eta Gotzon Barandiaranek zenbait solasaldi egingo dituzte heldu den astean beraien poema liburu berriak –Itzalen tektonika eta Galbahea hurrenez hurren- aurkeztu asmoz Euskal Herriko liburudenda ezberdinetan. Bilboko Biran -ekainaren 18an, asteartearekin-, Gasteizko Eva Forest Liburutopian -ekainaren 19an, asteazkena- eta Zarauzko Garoan -ekainaren 20an, osteguna-.
Gotzon Barandiaranek Literaturian grabatutako abestia eta Itxaro Bordak poema liburuaren aurkezpenean Donostian irakurritako ale bat eskaintzen dizkizuegu entzuteko.
Merezi bezala jagon Gotzon Barandiaran
Argitasun betearen ehundurak Itxaro Borda
maiatza
30
24
Joseph Brodsky idazlearen Ur-marka eta Angel Erroren Poema liburu bat hartuko dituzte hizpide maiatzaren 30ean (osteguna) 19:30ean Gasteizko irakurle klubean.
maiatza
03
24
Piarres Aintziart, Beñat Castorene, Jon Mentxakatorre eta Iñigo Martinez bilduko ditu Filo Txoko deitu dioten eta maiatzaren 3an (ostirala) 18:30ean Baionako Bil Txokon egin hitzorduak. Maiatz.
Uzt
22
23
1898ko uztailaren 22an jaio zen Stephen Vincent Benet idazle estatubatuarra. Poemak eta narrazioak idatzitakoa, izan zuen sonarik Estatu Batuetako letren giroan II. Mundu Gerra aurreko aroan. Bury my Heart at Wounde Knee liburu ospetsuaren izenburua Beneten poema bateko bertsolerroa da: “I shall not be there / I shall rise and pass / Bury my heart at Wounded Knee”. Haren jaiotzaren urteurrenean, Super Flumina Babilonis dakarkigu, Joseba Sarrionandiak Hegats aldizkariaren lehen zenbakian, 1989an, euskarara ekarritako haren narrazioa.
Eka
19
23
Antzerkiak prestigio sozialik ez duen artean, prekaritatera kondenatuta dagoela esaldiari tiraka, elkarrizketa sakonak egin ditu Maddi Goikoetxea Juanenak Euskal Herri osoan, batez ere oholtza gaineko lana hezkuntza eta mediazio proiektuekin uztartu dituzten antzerkilariekin, eta elkarrizketa horiek Ganbila bildumako libruuan batu: Ura jaten. Elkarrizketa hauek hasiera bat baino ez dira, dena den, ezadostasunerako, debaterako, gogoetarako abiapuntu herren baina beharrezkoa.
Mar
31
22
Jane Austenen Watsondarrak liburuari buruzko hizketan jardungo dute martxoaren 31an (osteguna) 18:30ean Legazpiko liburutegian.
Urr
20
20
Miren Amuriza Basa nobelaren gainean arituko da urriaren 20an (asteartea) 18:30ean Lasarteko irakurle taldean. Gidaria: Uxue Alberdi.
Abu
26
20
Idazle eta pentsalari feminista garrantzitsua izan zen Charlotte Perkins-Gilman. XIX. mende amaiera eta XX.eneko hasierako ekintzailea emakumezkoen eskubide zibilen defentsan, haren idazlanen artean Hormako paper horia lana da ezagunenetako bat, emakumearen gorputza ardatz duen kontakizun erreferentziala. Ana I. Moralesek euskaratua, edo! argitaletxeak argitaratu zuen Xortak atalean, 2012an. Abuztuaren 17an 85 urte bete dira idazle estatubatuarra hil zela, eta haren oroimenean osorik eskaintzen dugu Hormako paper horia.
Urr
26
17
1896ko abenduaren 30ean, Manilako Bagumbayan parajean, fusilatu zuten Jose Rizal. Delitua: sedizioa. Espainiako erresumaren aurka altxatzeagagtik atxilotu, epaitu eta hiltzera kondenatu zuten. Bi urte geroago lortuko zuten Filipinen independentziaren aldeko aktibista, Noli me tangere eleberriak egin zuen ezagun letren eta politika kolonial katoliko-nazionalaren kontrako borrokaren munduan. Fusilatu bezperan, Jose Rizalek Nire Azken Adioa poema idatzi zuen, egun sediziotsu hauetan euskarari ekarri dioguna.
Urr
22
17
Japoniako XX. mendeko poeta handietako bat ekarri digu euskarara Hiromi Yoshidak: Chuya Nakahara. Susa argitaletxearen Munduko Poesia Kaierak bilduman argitaratu da, eta klasikoa eta modernoaren artean zubiak egiten asmatu zuen poeta dakarkigu. Sinbolista frantsesak japonierara itzuli zituen, eta bere poesiagintzan txertatu Japoniako tradizio poetikoarekin konbinatuz. Gaur 80 urte hil zen Nakahara —30 urte zeuzkala— euskaraz irakur daiteke, hemen.
