Literatur Emailuak

Karlos Linazasororen poemak

Karlos Linazasororen poemen antologia bildu zuen XX. Mendeko Poesia Kaierak bildumak. Literaturako arizalea, poesia generoan lan handia egina da Linazasoro, baina baita beste generoetan ere, eta beti ere literaturaren itsasoan sakonera jotzen. Jardun ez zalapartasukoa, 1991koa du lehen poemarioa, Udazkeneko karabana erratua (Elkar), eta urte berekoa lehen narrazio liburua ere, Eldarnioak (Erein). Geroztik, bederatzi narratiba liburu, haur eta gazte literatura, antzerkia, aforismoak, saiakera eta sei poema liburu, antologiaz gain. Azkena 2005ekoa, Denbora aleak (Pamiela). Linazasororen antologia osorik eskaintzen dizugu.

A. Labaienen antzerki lanak

Ezohiko eskaintza honetan Klasikoen Gordailuak Antonio Maria Labaien idazle emankorraren teatro-lanak jarri nahi ditu sare-ibiltarien eskutan. Komediak, drama historikoak, bakarrizketak…, tolosarraren idazlanak beti dira interesgarri. Hona hemen haietako hemeretzi: Txinparta buruzagi (1921), Ostegun gizena (1930), Euskal-eguna (1931), Maya (1932), Mateo Txistu (1932), Iparragirre (1933), Galtzaundi (1935), Gizon bizarpeituti eta emazte bizartsuti… (1935) , Iruñxeme (1935), Muga (1954) , Lurrikara (1955) , Jostuna (1956) , Petrikillo (1956), Jokua ez da errenta (1960), Malentxo alargun (1962), Domenjon de Andia (1965), Kalifornia ku-ku (1967) , Pestaburu (1967), Agarren seme… Ismael (1970). Labaien gerraurreko eta gerraosteko literatura lotzen duen egileetarik jo daitekeen neurrian, aukera hau baliatu nahi dugu hemendik aurrera Klasikoen Gordailuak 1937az geroztikako lanak sareratzen hasiko dela iragartzeko.

Omar Nabarroren poemak

Edorta Jimenez idazlearen heteronimoa da poesian Omar Nabarro. Eta Edorta Jimenez narradore eta saiogile bikaina izanik, poeta handia da Omar Nabarro, eta obra oparokoa: Itsastxorien bindikapena (Susa, 1984), Egutegi esperimentala (Susa, 1985), Gizaeuropa (Joseba A. Urizarrekin batera, Susa, 1986), Gaua zulatzen duten ahausietan (Susa, 1987), Odoleko eskifaia (Elkar, 1989). XX. Mendeko Poesia Kaierak bilduman Omar Nabarroren obraren antologia bat bildu zuen Susa argitaletxeak, 2001ean.

Madame Bovary-ren 5. emanaldia

Duela 150 urte Madame Bovary zatika argitaratzean, nobelaren bosgarren emanaldia eskaini zuen La Revue de Paris aldizkariak 1856ko abenduaren 1ean, eleberriaren III. zatiko 1-6 atalak, hona ekarri ditugunak. Emma Bovary mintzo zaio Monsieur Leoni: “Ni zaharregia naiz… zu gazteegia zara…, ahantzi nazazu!”. Baina maitaketan jarraituko dute: “Hain zeharo galdurik zeuden elkarren gozamenean non, han, beren etxe partikularrean zirela uste baitzuten, eta bertan bizi behar zutela hil arte, bi ezkonberri eternalen gisa”. Hamabost egun barru ekarriko dugu nobelaren amaiera.

Juan Antonio Mogelen lan gehiago

Juan Antonio Mogelen idazlanei berriro ere helduz, Klasikoen Gordailuak hiru izenburu berri dakartza oraingoan. Ipuinak bezala identifikatu bildumak eibartarraren alegia edo fabula ezagun guztiak (laurogeita zortzi, orotara) biltzen ditu bere baitan, hitz lauz zein hitz lotuz idatzi-moldatuak. Mogelengan ohikoegia ez bada ere, haren Konfesio ta komunioko sakramentuen gañean erakasteak (1800) izeneko liburua gipuzkeraz idatzia dago eta alderdi guztietatik biziki interesgarria den “Erakurle euskaldunari itz-aurrekoa” darama hasierako orrialdeetan. Gaurko eskaintzarekin amaitzeko, Paskalen Gogamenak (1899) edo direnak (hamabost baino ez, eta ez frantsesak idatzitako interesgarrienak, tamalez) luzatzen dizkigu eibartarrak bizkaieraz.

Itxaro Bordaren poemak

Sei poema liburu plazaratu ditu Itxaro Bordak 1984an Maiatz argitaletxean Bizitza nola badoan kaleratu zuenetik: Krokodil bat daukat bihotzaren ordez (Susa, 1986), Just love (Maiatz, 1988), Bestaldean (Susa, 1991), Orain (Susa, 1998), Hautsa errautsa bezain (Maiatz, 2002). Prosan bezalaxe, poesian ere indartsu eta ausart ageri da Borda, bere mundu bakarretik mundu anitz lantzen dituena. 2000. urtean bere poemen selekzio bat kaleratu zen XX. Mendeko Poesia Kaierak bilduman.

Madame Bovary-ren 4. emanaldia

Hamabosteroko maiztasunari jarraiki, 1856ko azaroaren 15ean eman zuen argitara La Revue de Paris aldizkariak Madame Bovary-ren laugarren emanaldia, hementxe eskaintzen dizueguna. Emanaldi honetan liburuaren II. zatiko azken hiru kapituluak, 13, 14 eta 15. atalak, publikatu zituen

Juan Ramon Jimenezi Nobel saria duela 50 urte

1956ko urrian, orain 50 urte, jaso zuen Nobel saria Juan Ramon Jimenezek. Poeta espainiarraren lanak, ordurako, irakur zitezkeen euskaraz. 1953an Bingen Ametzagak euskaratutako Platero ta biok argitaratu zen Uruguain, eta 1955ean Gabriel Arestik Euzko-Gogoan Ezerez poema euskaratu zuenetik, gerora beste hainbat poema euskaratu dituzte Nemesio Etxanizek, Juan San Martinek, Luis Mari Muxikak eta Sabin Muniategik. Platero y yo lanak ere ezagutu du beste itzulpen bat, ez osoa: Emilio Masek 31 atal euskaratu eta El Bidasoa astekarian argitaratu zituen 1956-57an. (gehiago…)

Hasier Etxeberriaren liburuak sarean

Alua mundua! blogean, argitaratutako liburu guztiak pausatzen ari da Hasier Etxeberria. Besteak beste, bertan topa ditzakezu PDF formatuan: Arrainak ura baino (1999), Karramarroaren aztarnak (1997), Inesaren balada (2002), Estatua baten historia (1987), Bost idazle (2002) edo Patri maitea (2003), beste hitzaldi, artikulu eta gastronomi liburuekin batera.

Aranbillaga eta Belapeire

Klasikoen Gordailuak gaurkoan Kontrarreformaren garaian gailendutako bi eredu katolikoren bertsioak eskaini nahi dizkio irakurleari. Batetik, Kempisko Tomas Hermerken-en Jesu Kristoren Imitazionea (1684) izeneko liburuaren hirugarren eta laugarren atalak eskaintzen dizkigu Ziburuko apaiz izandako Aranbillagak. Bestetik, Katexima labürra (1696: 1983) delakoa datorkigu Sorhoetako (egungo Sohütako) erretore Athanase Belapeirek zubereraz ondua. Idazlan biak XVII. mendearen fruitu gordin.

Gustave Flaubert euskaraz (Madame Bovaryren 3. emanaldia)

1856ko azaroaren 1ean plazaratu zen La Revue de Paris aldizkarian Madame Bovaryren hirugarren emanaldia, II. zatiko 8-12 atalak.

Ez dira Emma Bovaryren amodioen ingurukoak, baina, euskarara ekarritako Gustave Flauberten lan bakarrak. Trois Contes liburuko lehen narrazioa den Un coeur simple ere euskara eta plazaratu da: birritan euskaratu eta plazaratu, gainera! Bihotz apala izenburuaz, 1988an —Madame Bovary baino lehen, beraz— Kriselu argitaletxeak kaleratu zuen Karlos Santistebanek egindako itzulpena. 1996an, berriz, Erein argitaletxearen Milabidai bilduman kaleratu zuen Patxi Apalategik, Bihotz sinplea izenburuaz.

Sua nahi, Mr. Churchill?

Zer egin ote zuen Ulisek Itakara iritsi zenean? Itsasoan eta munduko portuetan bizitako menturak kontatzeari ekin zion agian? Nolanahi dela, Itakako portuan bertan bazeuden gertatu entzungarririk bizitako garabilariak, estekariak, pilotuak, zamaketariak, arrantzaleak… Portua munduz eta istorioz betea dago, eta badu bere mitologia ere: jainkorik gabekoa, apala, borroka latzetan edertua. Koldo Izagirrek Sua nahi, Mr. Churchill? liburuan portuko heroi anonimoen hamazazpi ipuin argitaratu zituen iaz, eta hementxe dituzu osorik.

J.L. Zutagaperen Matxin mungiarra

Bizkaiko bere etxauntzatik abiatu eta, itsasgizon, oinaztar eta ganboatarren borrokak, Lepantoko itsas-guduka eta beste hainbat abentura bizi izan zituen Matxin mungiarrak. J.L. Zutagapek idatzitako izen bereko eleberriaren protagonistak. Euskalzale aldizkarian, 1899an argitaratu ziren atalka, XXtik XXVIIra bitarteko zenbakietan, eleberria osatzen duten 21 atalak. Pillipa Zugatzaga Galartzagoitia zornotzarra dugu Zutagape sinaduraren atzean. Jesuita, Resurreccion Maria Azkueren laguna —gutunketa izan zuten, badira hainbat eskutitz Azkue liburutegian—, P. Segneriren Aita gurea (Jaungoiko-Zale, 1927) erlijio liburuaren euskaratzailetzat ezagutzen dugu, Pillipa Zugatzaga moduan, baina ez idazle gisa. Beste artikuluren bat ere badu Euskalzale-n plazaratua, eta Anjel Zelaietak ere egiten du bere aipua Gabriel Arestiren biografian, idazlearen senide urruna baitzen. Baina gehiago ere idatzi zuen, Zutagapek: XIX. mendearen hondarrean, Matxin mungiarra narrazioa, beste argitarapenik ezagutu ez eta orain Klasikoen Gordailuan osorik irakur daitekeena.

25 urte Rafael Dieste hil zela

Duela 25 urte, 1981eko urriaren 15ean, hil zen Rafael Dieste idazle galiziarra. Galiziako literaturaren berritzaileetako bat, Galizako Berpizkunde mugimenduan aritua, Espainiako II. Errepublikari atxiki eta erbestea ezagutu zuen. Dos arquivos do trasno (1926) narrazio liburua da bere lanik ezagunena. Koldo Izagirrek euskaratu zuen, Intxixuen artxibotik, eta Elkar argitaletxeak plazaratu. Osorik irakur dezakezu. (gehiago…)

Madame Bovary (bigarren emanaldia)

Madame Bovary nobelaren bigarren emanaldia 1856ko urriaren 15ean argitaratu zen La revue de Paris aldizkarian: eleberriaren bigarren zatiko 1-7 kapituluak.

“Ene Jainkoa, zergatik ezkondu ote nintzen?” errepikatzen zuen Emma Bovaryk, bere kabutan, nobelaren lehen zatian. Bigarren zati honetan “Nola aspertzen naizen!” egingo du errepika.

Gustave Flaubert bizi izan zen garaia ulertzeko, Joseba Sarrionandiak Marginalia liburuan (Elkar, 1988) idatzitako “Idazlegoa eta iraultza” artikulua irakurtzeko gomendioa egiten dizugu.

Hamabost egun barru, jarraipena.